View Transcript
Episode Description
ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 101 දිට්ඨි චෛතසිකය සහ එහි පදට්ඨාන
📌 දේශනාවේ ප්රධාන මාතෘකා:
(00:00:00) දිට්ඨි චෛතසිකය පිළිබඳ හැඳින්වීම - අභිධර්මයේ එන දිට්ඨි චෛතසිකය පිළිබඳව මූලික හැඳින්වීමක් සහ එහි ස්වභාවය සාකච්ඡා කිරීම.
(00:04:46) දෘෂ්ටිය, ප්රඥාව සහ බුද්ධ දර්ශනයේ තර්කමාන ස්වභාවය - දෘෂ්ටිය සහ ප්රඥාව අතර වෙනස, බුද්ධ දේශනාව තර්කයට ගෝචර වන අන්දම සහ එය හුදු දර්ශනයකින් ඔබ්බට යන ආකාරය.
(00:18:22) දිට්ඨි චෛතසිකයේ පදට්ඨාන (ආසන්න කාරණා) - දිට්ඨිය හටගැනීමට හේතුවන අසද්ධර්ම ශ්රවණය, අකල්යාණ මිත්ර ඇසුර, ආර්යයන් නොදැකීමේ කැමැත්ත සහ අයෝනිසෝ මනසිකාරය යන පදට්ඨාන 4 පිළිබඳ විග්රහය.
(00:20:09) අසද්ධර්ම ශ්රවණය සහ පරීක්ෂා කිරීමේ වැදගත්කම - වැරදි මතිමතාන්තර ශ්රවණය කිරීමේදී විමංසනයකින් තොරව පිළිගැනීමෙන් මිත්යා දෘෂ්ටිය හටගන්නා ආකාරය.
(00:33:10) විමංසනය, තර්කය සහ අභ්යන්තර ප්රත්යක්ෂ අවබෝධය - හුදු තර්කයෙන් ඔබ්බට ගොස් ආධ්යාත්මික සත්යය ප්රත්යක්ෂ කරගැනීමේ මග සහ එහි පියවර.
(00:53:10) සම්මා දිට්ඨියට පැමිණීමේ හා ආධ්යාත්මික දියුණුවේ ක්රියාවලිය - යෝනිසෝ මනසිකාරය, ශ්රද්ධාව සහ සීල සමාධි ප්රඥා ගුණධර්ම තුළින් ලෞකික හා ලෝකෝත්තර සම්මා දිට්ඨිය ලබා ගන්නා ආකාරය.
(01:07:34) Q&A: චිත්ත නිමිත්තෙහි සංඥාවේ සහ දිට්ඨියේ දායකත්වය කුමක්ද? - චිත්ත නිමිත්ත නිර්මාණය වීමේදී සංඥා චෛතසිකයේ සහ දිට්ඨි චෛතසිකයේ දායකත්වය පිළිබඳ කෙරෙන පැහැදිලි කිරීම.
(01:08:46) Q&A: ආත්ම සංඥාවෙන් යුතුව කුසල් සිත් උපදවා ගත හැකිද? - පුද්ගල අදහස හෝ ආත්ම ඡායාව සිතේ පවතිද්දී කුසල් සිත් උපදවා ගන්නා ආකාරය පිළිබඳ කෙරෙන පැහැදිලි කිරීම.
(01:13:00) Q&A: ත්රිවිධ රත්නය පිළිබඳ සැකය ඇතිවීමට බාහිර උපදෙස් සහ අසද්ධර්ම ශ්රවණය බලපාන්නේද? - සැකය සහ මිත්යා දෘෂ්ටිය හටගැනීමට බාහිර හේතු මෙන්ම අයෝනිසෝ මනසිකාරය බලපාන අයුරු පිළිබඳ පිළිතුර.
(01:22:12) Q&A: කාලයාගේ ඇවෑමෙන් භෞතික හා ජෛව විද්යාත්මක නියාම ධර්ම වෙනස් විය හැකිද? - ලෝකයේ නියාම ධර්ම සහ කල්ප විනාශයන් සමග සිදුවන වෙනස්වීම් පිළිබඳ අභිධර්මානුකූල පැහැදිලි කිරීම.
(01:43:16) Q&A: විදර්ශනා භාවනාවේදී දුක්ඛ ඥානය ඇතිවන්නේ අනාත්ම ලක්ෂණය පදනම් කරගෙනද? - විදර්ශනා ඥාන වැඩි දියුණු වීමේදී අනිච්ච, දුක්ඛ, අනත්ත ලක්ෂණ ප්රකට වන ආකාරය පිළිබඳ කෙරෙන දීර්ඝ පැහැදිලි කිරීම.
මෙම දේශනාවෙන් ථේරවාද අභිධර්මයට අනුව දිට්ඨි චෛතසිකය, එහි ලක්ෂණ, රස, පච්චුපට්ඨාන සහ පදට්ඨාන (ආසන්න කාරණා) පිළිබඳව දීර්ඝ ලෙස විග්රහ කෙරේ.
දේශනාවේදී සාකච්ඡා වූ ප්රධාන කරුණු:
- දිට්ඨිය, ප්රඥාව, ශ්රද්ධාව, මෝහය සහ විචිකිච්ඡාව යන චෛතසික ධර්ම අතර පවතින වෙනස්කම් සහ සම්බන්ධතාව.
- දිට්ඨි චෛතසිකයේ පදට්ඨාන සතර: අසද්ධර්ම ශ්රවණය, අකල්යාණ මිත්රයන් ඇසුර, ආර්යයන් නොදැකීමේ කැමැත්ත සහ අයෝනිසෝ මනසිකාරය.
- අසද්ධර්ම ශ්රවණයේදී ගෞරව පූර්වාංගමව, මධ්යස්ථ බව ඉක්මවා, ගැඹුරින් පරීක්ෂා නොකර ශ්රවණය කිරීමෙන් වැරදි දෘෂ්ටීන් හටගන්නා ආකාරය.
- දර්ශනය, තර්කය සහ අභ්යන්තර ප්රත්යක්ෂ අවබෝධය අතර ඇති වෙනස.
- සම්මා දිට්ඨිය ලබා ගැනීමේ ප්රායෝගික ක්රියාවලිය සහ විදර්ශනා භාවනාව තුළින් නිවන් මගට පිවිසීම.
දේශනාව අවසානයේ ශ්රාවකයන් විසින් නැගූ ප්රශ්න කිහිපයකට අභිධර්මානුකූල පිළිතුරු සැපයීමද සිදු කෙරේ.
📌 දේශනාවේ ප්රධාන මාතෘකා:
(00:00:00) දිට්ඨි චෛතසිකය පිළිබඳ හැඳින්වීම - අභිධර්මයේ එන දිට්ඨි චෛතසිකය පිළිබඳව මූලික හැඳින්වීමක් සහ එහි ස්වභාවය සාකච්ඡා කිරීම.
(00:04:46) දෘෂ්ටිය, ප්රඥාව සහ බුද්ධ දර්ශනයේ තර්කමාන ස්වභාවය - දෘෂ්ටිය සහ ප්රඥාව අතර වෙනස, බුද්ධ දේශනාව තර්කයට ගෝචර වන අන්දම සහ එය හුදු දර්ශනයකින් ඔබ්බට යන ආකාරය.
(00:18:22) දිට්ඨි චෛතසිකයේ පදට්ඨාන (ආසන්න කාරණා) - දිට්ඨිය හටගැනීමට හේතුවන අසද්ධර්ම ශ්රවණය, අකල්යාණ මිත්ර ඇසුර, ආර්යයන් නොදැකීමේ කැමැත්ත සහ අයෝනිසෝ මනසිකාරය යන පදට්ඨාන 4 පිළිබඳ විග්රහය.
(00:20:09) අසද්ධර්ම ශ්රවණය සහ පරීක්ෂා කිරීමේ වැදගත්කම - වැරදි මතිමතාන්තර ශ්රවණය කිරීමේදී විමංසනයකින් තොරව පිළිගැනීමෙන් මිත්යා දෘෂ්ටිය හටගන්නා ආකාරය.
(00:33:10) විමංසනය, තර්කය සහ අභ්යන්තර ප්රත්යක්ෂ අවබෝධය - හුදු තර්කයෙන් ඔබ්බට ගොස් ආධ්යාත්මික සත්යය ප්රත්යක්ෂ කරගැනීමේ මග සහ එහි පියවර.
(00:53:10) සම්මා දිට්ඨියට පැමිණීමේ හා ආධ්යාත්මික දියුණුවේ ක්රියාවලිය - යෝනිසෝ මනසිකාරය, ශ්රද්ධාව සහ සීල සමාධි ප්රඥා ගුණධර්ම තුළින් ලෞකික හා ලෝකෝත්තර සම්මා දිට්ඨිය ලබා ගන්නා ආකාරය.
(01:07:34) Q&A: චිත්ත නිමිත්තෙහි සංඥාවේ සහ දිට්ඨියේ දායකත්වය කුමක්ද? - චිත්ත නිමිත්ත නිර්මාණය වීමේදී සංඥා චෛතසිකයේ සහ දිට්ඨි චෛතසිකයේ දායකත්වය පිළිබඳ කෙරෙන පැහැදිලි කිරීම.
(01:08:46) Q&A: ආත්ම සංඥාවෙන් යුතුව කුසල් සිත් උපදවා ගත හැකිද? - පුද්ගල අදහස හෝ ආත්ම ඡායාව සිතේ පවතිද්දී කුසල් සිත් උපදවා ගන්නා ආකාරය පිළිබඳ කෙරෙන පැහැදිලි කිරීම.
(01:13:00) Q&A: ත්රිවිධ රත්නය පිළිබඳ සැකය ඇතිවීමට බාහිර උපදෙස් සහ අසද්ධර්ම ශ්රවණය බලපාන්නේද? - සැකය සහ මිත්යා දෘෂ්ටිය හටගැනීමට බාහිර හේතු මෙන්ම අයෝනිසෝ මනසිකාරය බලපාන අයුරු පිළිබඳ පිළිතුර.
(01:22:12) Q&A: කාලයාගේ ඇවෑමෙන් භෞතික හා ජෛව විද්යාත්මක නියාම ධර්ම වෙනස් විය හැකිද? - ලෝකයේ නියාම ධර්ම සහ කල්ප විනාශයන් සමග සිදුවන වෙනස්වීම් පිළිබඳ අභිධර්මානුකූල පැහැදිලි කිරීම.
(01:43:16) Q&A: විදර්ශනා භාවනාවේදී දුක්ඛ ඥානය ඇතිවන්නේ අනාත්ම ලක්ෂණය පදනම් කරගෙනද? - විදර්ශනා ඥාන වැඩි දියුණු වීමේදී අනිච්ච, දුක්ඛ, අනත්ත ලක්ෂණ ප්රකට වන ආකාරය පිළිබඳ කෙරෙන දීර්ඝ පැහැදිලි කිරීම.
පූජ්ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero) විසින් නිර්මල සද්ධර්මය ඇසුරෙන් පවත්වන ලද මෙම දේශනාව (Sinhala Dhamma Deshana) වීඩියෝවක් ලෙස නැරඹීමට කැමති නම්, පහත ඇති YouTube සබැඳිය (Link) වෙත පිවිසෙන්න.
101 | නාම ධර්ම | නාම කාණ්ඩය | ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත | පූජ්ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී හිමි | IIT