Demokracja USA nie zepsuła się nagle i bez powodu. Władza zaczyna przesuwać swoje granice, potem coraz śmielej testuje odporność instytucji. Później do gry wraca Donald Trump, lepiej przygotowany, bardziej arogancki i ambitny niż wcześniej. Wtedy pytanie przestaje dotyczyć tylko tego, kto wygra kolejne wybory w USA, a zaczyna dotyczyć tego, czy demokracja USA i polityczne reguły gry wytrzymają tę próbę. W tym odcinku moim gościem jest prof. Larry Diamond z Uniwersytetu Stanforda, jeden z najważniejszych badaczy demokracji na świecie. Rozmawiamy o tym, czy polityka w USA weszła dziś w fazę głębszego kryzysu ustrojowego.

Odwiedź Patronite: patronite.pl/adz Dziękuję za słuchanie!

W tym odcinku rozmawiamy o problemach większych niż jedna kadencja lub kolejny spór o to, co chcą Demokraci i Republikanie. Zastanawiamy się, czy konstytucja USA nadal ogranicza władzę, czy tylko nadaje jej coraz bardziej dekoracyjny charakter. W tej rozmowie wychodzimy poza szum, który codziennie produkują media w USA. Interesuje nas mechanizm erozji systemu. Prof. Larry Diamond pokazuje, skąd bierze się słabnięcie demokratycznych zabezpieczeń: z delegitymizowania opozycji, nacisków na niezależne instytucje, podważania zaufania do wyborów w USA i stopniowego rozszerzania uprawnień prezydenta daleko poza to, co jeszcze niedawno uchodziło za polityczną normę. To rozmowa o tym, jak demokracja USA może tracić jakość, nawet wtedy, gdy formalne procedury wciąż pozostają na miejscu.

Wracamy też do pytania, które w polskiej debacie często ginie pod ciężarem bieżących emocji: czy Donald Trump jest przyczyną tego procesu, czy raczej jego najbardziej brutalnym przyspieszeniem. Rozmawiamy o tym, dlaczego Biały Dom coraz częściej traktuje rozporządzenia wykonawcze jak podstawowe narzędzie rządzenia, co mówi to o kondycji Kongresu USA i dlaczego osłabienie jego roli otwiera drogę do polityki opartej bardziej na dekrecie niż na negocjacji. W tle pojawia się też historia USA, bo Ameryka zna już momenty rozrostu władzy wykonawczej, ale dziś dzieje się to w warunkach znacznie głębszej polaryzacji.

To jest także rozmowa o granicach odporności systemu. O tym, czy sądy nadal mogą zatrzymać samowolę władzy, czy może same najwyższe instancje zaczynają poszerzać pole manewru prezydenta. O tym, jak republikanie zmienili się pod wpływem projektu MAGA i czy partia po Trumpie będzie jeszcze zdolna wrócić do bardziej klasycznej centroprawicy. O tym również, dlaczego demokraci w pewnych momentach bronią dziś narzędzi, które jeszcze niedawno sami krytykowali. I wreszcie o tym, czy wybory w USA pozostaną mechanizmem demokratycznej korekty, czy staną się przedmiotem coraz ostrzejszej walki o sam dostęp do głosowania.

Prof. Diamond nie poprzestaje jednak na diagnozie. Pokazuje też, gdzie wciąż widać opór: w społeczeństwie obywatelskim, w części sądów, w wyborczej kontrmobilizacji i w świadomości, że potęga USA nigdy nie opierała się wyłącznie na sile państwa, lecz także na sile norm, które miały tę władzę ograniczać. Dlatego ta rozmowa nie jest prostym lamentem nad upadkiem Ameryki. To próba odpowiedzi na pytanie, czy demokracja USA wciąż pozostaje systemem zdolnym do samoobrony.

Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, co naprawdę dzieje się dziś z amerykańskim ustrojem, dlaczego polityka w USA coraz częściej przypomina walkę o same zasady gry i czemu spór o Donalda Trumpa wykracza daleko poza zwykłe partyjne starcie, ten odcinek daje coś więcej niż komentarz do bieżących wydarzeń. Daje szerszą ramę interpretacyjną. Bez niej trudno zrozumieć, co znaczą dziś demokraci, republikanie, Biały Dom, Kongres USA, media w USA i same wybory w USA w kraju, który przez dekady przedstawiał się światu jako wzorzec liberalnej demokracji.